Có bao giờ bạn nhìn con và tự hỏi: Tại sao khi mình lo âu, con lại bồn chồn? Tại sao khi mình vội vã, con lại quấy khóc và "dở chứng"? Và tại sao những lời giảng giải logic của chúng ta dường như càng khiến cho mọi thứ rối tung rối beng lên?
Đó là bởi vì, trẻ mầm non sống và học theo một cách hoàn toàn khác so với bất kỳ lứa tuổi nào trong suốt cuộc đời này. Mà cái sai của chúng ta là lại tưởng tuổi nào cũng như nhau nên chúng ta nói chuyện, cư xử, kỳ vọng trẻ mầm non như một trẻ tiểu học, trung học, sinh viên và thậm chí là như với một người lớn.
Hiểu sai thì sẽ làm sai. Vậy chúng ta hãy cùng nhau nhìn vào thực tế, tái tư duy để hiểu về trẻ.
1. Trẻ mầm non là một "Siêu giác quan" mở toang trước thế giới
Nếu người lớn chúng ta có một "lớp màng" để lọc lựa thông tin, thì con lại giống như một miếng bọt biển tinh khôi. Con không chỉ nhìn bằng mắt hay nghe bằng tai, mà con "hấp thụ" thế giới bằng toàn bộ cơ thể vật lý của mình.
Mọi thứ xung quanh – từ màu sắc của bức tường, sự sắp xếp của đồ đạc đến cả những "rung động" vô hình như sự bình an hay nỗi bất an của người lớn quanh con – đều thấm thẳng vào tâm hồn con. Con không thể chọn lọc, con chỉ có thể thấm đẫm toàn bộ một cách vô thức, tự động và trực tiếp.
2. Trẻ hành động bộc phát mà không nghĩ trước khi làm như người lớn chúng ta
Ở tuổi này, con chưa có một "trung tâm ý thức" riêng biệt để soi xét: "Mình làm thế này là đúng hay sai?".
Con như một tấm gương trong suốt:
🙉 Con không "nghĩ" về hành động quét nhà, con chỉ đơn giản là hòa mình vào chuyển động của người lớn và bắt chước theo… như tất cả mọi hành động khác mà con thấy. Sự suy xét về mặt logic hoàn toàn chưa xuất hiện ở giai đoạn này theo kiểu: Mình có nên làm chuyện này không? Mình làm thì có tốt không?
Vì vậy, khi con làm gì đó không phù hợp, nếu chúng ta mãi gặng hỏi: "Con đã biết con làm như vậy là không đúng chưa? Con tự suy nghĩ về việc làm của mình đi… Ba/Mẹ đã nói con nhiều lần như vậy là không tốt, không hay rồi, sao con vẫn cứ làm…" thì thực sự là hoàn toàn vô ích và thậm chí là vô nghĩa với con. Đó là cách người lớn suy nghĩ, không phải cách của trẻ mầm non (đặc biệt dưới 5 tuổi).
🙉 Đối với trẻ dưới 3 tuổi còn có 1 điểm đặc biệt khác. Đó là con xem mình và thế giới này là 1. Con chưa có khả năng tự nhìn lại mình hay hiểu rằng mình là một cá thể độc lập. Đó là lý do tại sao con chưa gọi mình là "Con", mà thường gọi bằng tên riêng. "Khủng hoảng" tuổi lên 3 bắt đầu khi lần đầu tiên con nhận ra: À, hóa ra mình khác với mẹ mình, ba mình, bạn này, cái xe kia, bông hoa nọ... và kể từ đó, con bắt đầu liên tục nói không.
Khi chúng ta dùng lý lẽ để "giảng đạo", chúng ta tưởng đang nói với con để con hiểu và sửa đổi nhưng nào đâu biết rằng, những lời đó không hề chạm tới con. Con chưa hiểu được thông qua trí óc lý luận.
3. Những ấn tượng hôm nay là "nguyên liệu" xây dựng cơ thể ngay hôm nay và ngày mai
Điều sâu sắc nhất mà chúng ta cần thấu cảm, đó là: Những gì con cảm nhận không chỉ dừng lại ở cảm xúc, mà chúng thực sự đang nhào nặn nên các cơ quan nội tạng.
- Một môi trường nhịp nhàng, ấm áp sẽ giúp hệ tiêu hóa, nhịp tim và hơi thở của con phát triển lành mạnh.
- Ngược lại, nếu con phải tiếp nhận quá nhiều kích thích mạnh, dồn dập hay sự căng thẳng thì năng lượng quý giá lẽ ra để dành cho việc xây dựng cơ thể thì cuối cùng bị "đánh cắp" để phục vụ cho sự tự vệ của não bộ.
Đó là lý do tại sao trong nhiều tình huống, ta thấy con bỗng trở nên khó chịu và có những hành vi mà người lớn cho là không phù hợp như khóc la, cắn, đánh… mà không rõ nguyên nhân. Ta càng nói, càng giải thích, con càng phản ứng mạnh.
Không phải là con hư. Không phải tính con khó chịu. Mà đó chính là lời kêu cứu, là thông điệp cho chúng ta biết là con đang quá tải bởi những gì đang diễn ra xung quanh hoặc đơn giản, chúng ta đang không hiểu chút nào về con mà chỉ làm theo quán tính và sự áp đặt của mình.
⛳️ Vậy chúng ta có thể đồng hành cùng con thế nào?
Thay vì nỗ lực "dạy" theo cách cũ mà chỉ rước thêm bực bội, mệt mỏi, rối bời thì đây chính là lúc để chúng ta phải HỌC LẠI/TƯ DUY LẠI để HIỂU về trẻ và thay đổi kịp thời.
Nếu bạn là người muốn dạy trẻ đúng phương pháp thì phải làm đúng việc, đúng thời điểm phát triển của con. Không nhầm lẫn lứa tuổi này với lứa tuổi khác. Đúng việc, sai thời điểm hoặc đúng thời điểm, sai việc thì cũng đều tai hại như nhau.
Vậy cách dạy tốt nhất đối với trẻ mầm non là gì?
1. Thay lời nói bằng việc làm: Trẻ bắt chước trong vô thức. Khi người lớn làm việc với sự chú tâm và lòng yêu thương, con sẽ tự khắc học được sự tập trung và tử tế mà không cần một lời giáo điều nào.
2. Trở thành tấm gương xứng đáng: Bởi vì con "hòa làm một" với thế giới xung quanh, nên món quà lớn nhất cha mẹ/giáo viên có thể tặng con chính là sự rèn luyện nội tâm của chính mình. Khi bạn bình an, năng lượng của con ngay lập tức được lắng dịu.
3. Bảo vệ "vốn liếng" cho con: Tuổi mầm non chính là giai đoạn vàng để xây dựng cơ thể thật vững chắc, ý chí nội tâm thật vững mạnh – như xây nền móng cho một ngôi nhà. Nếu quá nóng vội để xây rường cột, mái nhà hay trang trí tường mà làm phần móng một cách cẩu thả thì không biết lúc nào ngôi nhà sẽ... đổ sụp trước khi chúng ta thực sự hiểu được nguyên nhân cốt lõi.
Để móng nhà đó được vững chãi, các con cần:
🌱 Cơ hội để vận động tự do ngoài thiên nhiên mỗi ngày
🌱 Được tham gia vào các công việc thực tế và phù hợp với lứa tuổi hàng ngày (như quét nhà, rửa chén, nấu ăn, làm vườn…). Các con luôn KHAO KHÁT được làm, được tham gia cùng.
🌱 Một nhịp sinh hoạt hài hòa giữa hoạt động động và tĩnh (lối sống hiện đại thường chỉ có hoạt động động là chiếm ưu thế)
🌱 Một môi trường không kích thích các giác quan và phần trí não, và năng lượng an bình nhất có thể từ những người xung quanh
🌱 Một môi trường được tương tác giữa người với người trong tình thân, tình thương (thay vì mắc kẹt trong các thiết bị điện tử vô hồn và thụ động)
Tóm lại
Nuôi dạy trẻ mầm non không phải là việc giảng giải, phân tích lý lẽ, phải trái cho con (vì cách đó không những không hiệu quả mà còn gây tác dụng ngược), mà là quá trình chúng ta tự hoàn thiện mình, đổi mới tư duy để tạo ra một không gian vật lý và tinh thần lành mạnh nhằm nuôi dưỡng cả cơ thể lẫn sự vững vàng nội tâm.
Đó mới là cách giáo dục thực tế nhất, thiết thực nhất, hiệu quả nhất và vững bền nhất theo thời gian, vì nó chạm tới tận gốc rễ và bản chất của trẻ.
"Không có một trí tuệ minh mẫn trong một cơ thể yếu đuối"
Hãy tập trung xây móng nhà cho con thật vững, vì cái móng đó sẽ theo con cả đời. Xin đừng nóng vội.
Bình luận
Đang tải bình luận...